Civiele Adrian Helmen Algemeen

Het basisonderscheid tussen een Belgische militaire Adrian helmen en de civiel gebruikte Adrian helmen is gewoonweg het ontbreken van de frontale leeuw. Deze is al dan niet vervangen door het schildje van een andere organisatie (Rode Kruis, LB - PA, ....), Veelal vergezeld van een witte band omheen de bol, soms met een witte kam. Sommige van deze organisaties laten de helm in zijn geheel eerst overschilderen in zwart of wit.

   

Rode Kruis

De  Rode Kruis helm: de Adrian model 31 waarbij frontaal het schildje van Rode Kruis gemonteerd is ipv de Belgische Leeuw.

Ter verder onderscheid tov van de militaire helm is de kam wit geschilderd en heeft hij ook een witte band rondom.


verzameling: NL

 

Een standaard Rode Kruis helm met een extra rode bies boven de witte band. De betekenis hiervan is niet bekend.

alle informatie is welkom

   

Interen markering EV 32

Verzameling: Brecht Schotte

Een gelijkaardige Rode Kruishelm, ditmaal zonder koperen frontaal schild maar met een wit geverfd schild met rood kruis. Eveneens een rode band omheen de helm.
   

   

Deze Broeders van de Christelijke Scholen zijn allen lid van het Rode Kruis, hebben de gehomologeerde armband en dragen de Rode Kruis helm.

Het Vlaamse Kruis

Het  "Vlaamse Kruis." werd opgericht in 1927 en was tijdens de oorlog ook een hulporganisatie naast het Rode Kruis. Op de vooravond van Wereldoorlog II telde de vereniging een honderdtal afdelingen en genoot waardering en subsidies van gemeenten en provincies. Het algemeen secretariaat was gevestigd te Antwerpen en naast een bibliothecaris waren er enkele bedienden in dienst. Men telde meer dan 5 000 leden. Tijdens de oorlog werd massaal hulp geboden aan de burgerbevolking zowel tijdens de meidagen '40 als tijdens de bombardementen van de geallieerden als bij de VI-bommen van de Duitsers.

Verzameling: Brecht Schotte


Algemeen Luchtbescherming

De verscheidenheid aan helmen met insignes mbt "luchtbescherming in het algemeen" is vrij uitgebreid. Nochtans is de organisatie en de opeenvolging van al deze verschillende instellingen niet duidelijk. Een aantal van hen worden hieronder weergegeven. De naam verschilt, de werking is steeds dezelfde: de burgers helpen bij luchtbombardementen.
   
  • Protection Anti-Aérienne Passive du Territoire, 1934

    In 1934 verschijnt een publicatie "Instruction Générale sur la Protection Anti-Aérienne Passive de la population et des installations cviles."
    Deze gaat uit van het Ministerie van Nationale Defensie, commissariat- technique de la Défense Anti-Aérienne Passive du Territoire. 
    Het geheel omvat oa. een korte bespreking van het luchtgevaar en de bescherming ertegen, de algemene beschermings- maatregelen op preventief, beschermend en herstellend vlak, de organisatiestructuur van het geheel, ... en het oprichten van de BLB-LPA. Deze publicatie wordt verkocht ten voordele van de BLB-LPA.

        

  • Bond voor Lucht Bescherming, BLB, Ligue de Protection Aérienne, LPA
    Deze organisatie krijgt in hetzelfde jaar 1934 zijn erkenning. Gelijkaardige initiatieven werden genomen door de meeste Europese landen, de VSA en Japan.
    Deze organisaties bestaan uit niet-mobiliseerbare vrijwilligers die bijgestaan worden door beroepsmensen. De BLB-LPA is eigenlijk de practische organisatie en het publiekelijk gezicht van de Protection Anti-Aérienne Passive.

    De BLB - LPA geeft een maandelijks officiëel tijdschrift uit: "Luchtbescherming" met erin allerlei aanbevelingen ivm luchtbescherming, materialen, technieken etc....

    Tevens een deel reclame voor diverse firma's die gasmaskers, luchtfilters, schuilkelders, sirènes beschermingsmiddelen ... aanbieden.

      

  • Passieve Lucht Bescherming - Protection Aérienne Passive, 1939
    De wet van 27 dec 1938 laat aan de regering toe om een bedrag van 600 miljoen frank te besteden aan de eerste schijf voor de vereiste uitrusting voor een aktieve bescherming van het grondgebied tegen luchtgevaar. Een deel van deze credieten wordt gereserveerd voor de organisatie van de passieve verdediging van de bevolking tov. luchtgevaar.

    In de hieruit voorvloeiende wet van 1 mei 1939 mbt  Garde Civile Territoriale de Protection Aerienne - Territoriale Burgerlijke Wacht voor Passieve Lucht Bescherming wordt besloten tot de vorming van een "Algemene organisatie van de passieve bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen". Dit resulteert o.a. in een Comissariaat Generaal en een  hulpkorps, de Territoriale Burgerlijke Wacht - Garde Civile Terriroriale (GCT), dat ter beschikking staat van de gemeenten.

    Het KB van 29 juli 1939 omschrijft de organisatie van dit alles.

    Info: verzameling Peter Verstraeten

    In augustus 1939 worden de bestaande eenheden van de BLB - LPA geïntegreerd in dit hulpkorps. 
    Uit dit alles blijkt dat de Passieve Luchtbescherming de algemene overkoepelende benaming en organisatie is.

    In januari 1945 , na de bevrijding en onder het regentschap van Prins Karel, wordt de benaming "Passieve Lucht Bescherming" aangepast. De benaming van de vrijwillige gemeentelijke korpsen wordt : Territoriale Burgerlijke Wacht. Materiaal en inrichting verandert echter niet.

        

  • ZHD, 1940
    In juli 1940 wordt de Passieve Luchtbescherming heropgericht op bevel van de bezetter. De Zekerheids- en Hulpdiensten voor Luchtbescherming’ (ZHD) ressorteren voortaan onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
    Een tekst mbt de regio Aalst geeft enige verduidelijking voor wat betreft het ontstaan en de werking van de ZHD
    Op bevel van de bezetter wordt de Passieve Luchtbescherming in juli 1940 heropgericht. ‘De Zekerheids- en Hulpdiensten voor Luchtbescherming’ (ZHD) ressorteren voortaan onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De organisatie van de luchtbescherming omvat volgende diensten; de Passieve Luchtbescherming, de brandweer, de politie, de waterdienst, de elektriciteitsdienst, de gasdienst, de geneeskundige dienst, de opruimingsdienst, de afsperringsdienst, de vervoerdienst en de sociale hulpdiensten. Manschappen en officieren zijn allen vrijwilligers. Eén van de eerste voorzorgsmaatregelen van de ZHD is de strenge toepassing van de lichtverduistering. De bezettende overheid in Aalst stelt voor het arrondissement een leider aan die tot taak heeft de luchtbescherming in het arrondissement te organiseren, leiding te geven en eveneens als tussenpersoon te fungeren tussen de bezetter en de verscheidene gemeenten van deze gewesten; Aalst, Oordegem, Borsbeke, Ninove, Zottegem, Geraardsbergen en Idegem. Het bureau is gestationeerd op de Botermarkt nr.2.

    In het archief van de Passieve Luchtbescherming vinden we een afschrift terug waarin het Militair Bestuur op 27 maart 1941 beslist tot het bouwen van een ‘onderaardsche schuilplaats voor den bevelhebberspost’ van de ZHD. De werken starten in april 1941 en zijn voltooid op 13 juni 1941. De firma Rombaut wordt aangesteld als aannemer, R. De Rochette als architect.

     

  • PLV - DAP, Passieve Lucht Verdeging - Défense Aérienne Passive, (1942 ??)

    Hoe de overgang naar ofwel het ontstaan van de PLV-DAP gebeurd is lijkt niet direkt duidelijk. Wel geeft de "Historiek van de Civiele Bescherming" de volgende informatie mbt het jaar 1942:
    Na talrijke pogingen krijgt de organisatie vorm in 1942 en wordt "Passieve Luchtbescherming" of "Défense aérienne passive" genoemd. Deze hulporganisatie wordt geïnstalleerd in de verlaten lokalen van de brouwerij HAACHT te Anderlecht en vervult tijdens de hele oorlogsperiode schitterende reddings- en evacuatiewerkzaamheden van de oorlogsslachtoffers.
    (bron: Historiek van de civiele bescherming)
    Een bron vermeld dat de PLV-DAP pas op het einde van de oorlog, ttz na de bevrijding ontstaan is. Dit is weinig waarschijnlijk wegens het bestaan van een 
    Bulletin d'Instructions, Défense Aérienne Passive, n° 2
    Daarin is oa. sprake van een besluit genomen op 24 september 1941 mbt de agenten van de DAP. Dit sluit aan bij de eerdere gegevens. Evenwel alles nog onder de algemene structuur van le Commissariat Général de la Protection Aérienne Passive

    Info: verzameling Peter Verstraeten

Wat het gebruik van materiaal, beschermings- en hulpmiddelen en manschappen betreft is er op het terrein geen verandering. Het wordt gewoon doorgebruikt. Even wel stellen zich toch enige vragen met de gebruikte helmen en insignes. Werden deze vervangen, overschilderd of in het meest waarschijnlijke geval gewoon doorgebruikt? alle informatie is welkom 

Lucht Bescherming - Protection Aérienne: LB - PA

De Adrian helm, model 1915, van de Luchtbescherming bij het ontstaan van de dienst in 1934.

Het frontale insigne omvat de nationale spreuk L'UNION FAIT LA FORCE - EENDRACHT MAAKT MACHT en de afkorting P.A. - L.B. van Protection Aérienne - Lucht Bescherming.

 

foto: AMI nr 47


    
Wanneer onderstaand model van helm in gebruik genomen werd is niet precies te bepalen. Hoogstwaarschijnlijk tijdens de periode van de bombardementen op de steden. De ploegen voor luchtbescherming namen, gezien de intensiteit van de regelmatige bombardementen, uitbreiding. De door hen gebruikte helmen zijn zowel van het model 1915 als van het model 1931. De militaire helmen worden ontdaan van de frontale leeuw, herschilderd in zwart en met wit viezier en nekbescherming. De witte letters LB voor nederlandstalig en PA voor franstalig gebied vervolledigen het geheel. Een zwarte helm met witte boord voor een civiele hulporganisatie is een duidelijk onderscheid tov van de eerder militair uitziende oorspronkelijke PA-LB helmen in khakikleur. 
    

Een Adrian, model 31, van de luchtbescherming.
De leeuw of het schild van de Luchtbescherming is verwijderd.
De helm is donkerblauw of zwart geschilderd, Vizier en nekbescherming hebben een witte laag.
Frontaal de letters LB en het wapenschild van de stad Oostende.

Gewone klassieke helm, model 31 van de Luchtbescherming. Frontaal de gestileerde letters LB


Luchtbeschermingshelm met als basis het model 1915.

De onderkant van vizier en nekbeschermer zijn eveneens in het wit geverfd.
De basis model 1915 helm is nog een van de eerste leveringen, met de binnenzijde in bleu horizon, aan het belgische leger in 1915.

Verzameling: Brecht Schotte

 

 

Op de zijkant een witte cirkel met zwarte
letter T erin.

 

 

 

 

 

Een helm van de luchtbescherming LB die voordien gebruikt werd door de ZHD. De eronderliggende letters alsook een deel van de witte band zijn nog zichtbaar.


Een helm van een verpleger van de luchtbescherming. De helm is in zijn geheel zwart geverfd. Het viezier en de nekbescherming zijn wit geverfd, frontaal een rood kruis op witte achtergrond.


Passieve Lucht Bescherming - Défense Aérienne Passive: PLV - DAP

Adrian model 1915 volledig wit geverfd met frontaal de letters DAP van Défense Aérienne Passive


Zekerheids - en Hulp Diensten: ZHD

Klassieke model 15 Adrian, geheel zwart geverfd met een brede witte band met frontaal de letters ZHD.

Weerstandsbewegingen

Verzameling: Brecht Schotte

Een Adrian helm model 31 met een rijkelijk verleden. Vooreerst de oorspronkelijke dienst bij het Belgisch Leger. Nadien donker blauwzwart geverfd voor de Garde Walonne. Het ovalen schild is nog vaag zichtbaar maar werd zorgvuldig weggekrabt door de laatste eigenaar die er de letters F.I. van de weerstandsgroep Front d'Indépendance overheen schilderde.