Adrian Model 1915 - Franse oorsprong

Vanaf het begin van de vijandelijkheden en zeker bij het ontstaan van de loopgraven- oorlog wordt al vlug duidelijk dat heel wat slachtoffers kunnen vermeden worden met een degelijke hoofdbescherming. In eerste instantie is dit bij de Fransen een simpele "calot", in staal ontworpen door Louis Adrian.  Dit voorstel wordt aangenomen in december 1914 maar wordt daarna vervangen door de "Adrian" helm in 1915. 

Het prototype van de helm wordt door onderintendant Louis Adrian , in samenwerking met Louis Kuhn van de firma Japy te Parijs voorgesteld aan Joffre die het ontwerp aanvaardt. 
In het beginstadium kost de helm 3,35 FF (tov 3,80 FF voor een képie). De prijs zal in de loop van het conflict oplopen tot 4 FF in september 1915 en 5 FF in januari 1917).
De firma Japy is in 1915 de enige die op korte termijn een constante bevoorrading in grote getallen kan verzekeren. De eerste bestelling bij Japy omvat 1.600.000 stuks waarvan de eerste 30.000 reeds in Juli 1915 geleverd worden. 
Dit helmontwerp wordt ook overgenomen door zowat alle legers van de geallieerde zijde met uitzondering van de Britten en later de Amerikanen. Dit aantal zal ongeveer 4.500.000 stuks omvatten. Evenwel worden deze met een meerprijs van 2 FF per helm aan die landen verkocht. 
De totale productie bereikt ongeveer 20 000 000 stuks eind 1918.

    

De helm biedt niet zozeer bescherming tegen direkte kogel- inslagen maar wel tegen rondvliegende scherven. Worden deze niet altijd tegengehouden dan wordt de impact- snelheid en -kracht toch dusdanig gereduceerd dat de overlevingskansen verhogen. 

 

 

 

 

Foto: 
L'Armée Française dans la Première Guerre Mondiale, 
Laurent Mirouze et Stéphane Dekerle

verzameling: Franky van Rossem

De helm is gemaakt uit gewoon staal van 0,7 mm dikte en niet uit mangaanstaal dat heel wat moeilijker in de bolle vorm te persen is. Dit in tegenstelling tot de plattere Brody helm van Britten en Amerikanen. De bescherming is in de praktijk dan ook lager dan bij de Britse Brody of de Duitse Stahlhelm.
Er bestaat drie afmetingen A, B en C met telkens drie hoofdafmetingen, in het geheel dus negen maten overeenkomend met de hoofdafmetingen 54 tem 62 van de Franse képie.
     
De produktie van de helm wordt versrpreid over een aantal ateliers waarvan hieronder de voornaamste vermeld worden.
Japy Frères et Cie Paris
Dupeyron Paris
Phares Autoroche Paris
Compagnie des Compteurs Paris
Delmas Paris
Bonnet, Société Industrielle de ferblanterie Paris
Reflex
Compagnie Coloniale
Le Jouet de Paris
Les Arsenaux de Brest et de Cherbourg

Adrian Model 1915 - Belgische uitgifte - Algemeen
De Adrian helm wordt in "le Courier de l'Armée" van 26 oktober 1915 aangekondigd en de eerste exemplaren bereiken het front tegen 15 november 1915. De leveringen lopen in het begin niet vlot en de troepen die van het front terugkeren moeten hun helmen doorgeven aan deze die ernaar optrekken.
De helm wordt in een mosterdkleurige versie aan het Belgische leger geleverd. 
Midden 1916 wordt een bruine overtrek in lichte canvas voorzien. ( JMO 23 Juli 1916)
De helmen bestemd voor de Gendarmerie zijn donkerblauw, dit vanaf  27 april 1917, evenals de overtrekken hiervoor. 
Algemene opmerking uit "Notes d'un combattant" (major Tasnier in le courier de l'armée):

On n'a jamais mis en doute les qualités destructives de notre soldat. Nul mieux que lui ne sait démolir; le fer même ne résiste pas à ses besoins de transformer les formes des objets. On espérait que le casque en acier allait redonner à nos troupes un aspect martial en uniformisant la coiffure. Il n'en fut rien. Pour remplir son rôle protecteur le casque doit être assez grand pour protéger la nuque. Mais un grand casque, ce n'est pas beau. Chacun voulut l'adapter à la forme personelle de la tête. Sous les coups de marteau, la coiffure prit les aspects les plus imprévus. puis nos "Jass" s'amusèrent à polir le casque. La couche de couleur mate fut grattée. Quant au lion il grimaça vite. Des facétieux lui ajoutèrent des moustaches, les yeux furent agrandis, etc... etc ... Le lion n'avait plus rien de ses frères du désert. Il était une réclame pour amidon ou pour denrées coloniales!.

Adrian Model 1915 - Detail
De helm wordt geproduceerd in staal van 0,7 mm dikte en omvat 4 onderdelen: de bol, de nekbescherming, het vizier en de kam. Bijkomend is de frontale leeuw.

    

Aan de zijkant van de helm  worden het vizier en de nekbescherming aan elkaar gezet met twee kleine rivetten.
De plaatsing van deze rivetten kan zowel schuin tov elkaar zijn als recht tegenover elkaar. 
De afboordingsrand, eveneens bestaande uit 2 delen, sluit ter hoogte van deze zijkantnaad.
     
De kam is in duraluminium of in staal, afhangende van de leverancier en kan verschillende vormen hebben.

Centraal in de helm, net onder de kam, is een verluchtingssleuf. De kam zelf wordt op de helm bevestigd met splitrivetten, bol aan de bovenkant.
   
De leeuw: in tegenstelling tot het Franse leger waar elk legeronderdeel zijn eigen symbool gebruikt kennen de Belgen een enkel symbool: de Belgische Leeuw. 

De leeuw is op de helm bevestigd met twee platte pennen.

 

Evenwel ontsnapt deze leeuw niet aan de "omvormingsdrift" van de Belgische soldaat en al vlug worden de ogen vergroot, de snorharen aangepast, etc .....
   
Het binnenwerk is in eerste instantie van schaapsleder dat eerst gezwart en dan gevernist wordt. Het wordt vervaardigd uit een enkel stuk met 7 tongen die op hun uiteinde een kleine koperen ring hebben om het geheel met een veter te sluiten.  Later wordt een variante ontworpen die bestaat uit een lederen hoofdband met 6 losse tongen eraan genaaid. Dit laatste is het systeem dat op het model 31 zal gebruikt worden. De kleur varieert van bleekbruin, via donkerbruin naar geheel zwart leder.

Het binnenwerk met 7 tongen, alles uit een enkel stuk leder, gezwart waarbij de oorspronkelijke vernislaag door de tand des tijds afgetakeld is.

Het binnenwerk zit eenvoudig op vier sets platte pennen die in de gekleurde band geduwd zijn. Deze pennen zijn de omgevouwen uiteinden van een fijne strip die aan de binnenzijde van de helm gesoldeerd wordt. Uitwendig is hiervan geen spoor merkbaar. Deze set pennen  gaan eerst door een stuk aluminium  golfplaat. Dit om verluchting toe te laten.

De stoffen band kan zowel rood, blue-horizon, zwart vilt als bruingroen van kleur zijn.  Deze band bestaat dus veelal uit restanten van andere stoffen. Dit wegens de moeilijkheid om aan echt vilt te komen.
  
De kinriem is 13 mm breed en 1 mm dik. Deze fijne uitvoering lijdt tot herhaalde breuken en herstellingen zoals in onderstaand model. De kinriem heeft aan de rechterzijde een vaste hechting en aan de andere zijde is de lengte regelbaar met een eenvoudige ijzeren gesp.. 

Dit model heeft eenvoudige gesloten koperen rivetten voor bevestiging van de kinriem Andere modellen van rivetten met centrale opening zoals op onderstaande foto komen echter frequenter voor.

De kinriem werd in de jaren na de eerste wereldoorlog vervangen door het dikkere model zoals op de Adrian M31 gebruikelijk is.
      
Markering  

Helm en binnenwerk werden in hun geheel door een van de producenten aan het leger geleverd. Vele helmen hebben evenwel geen markering van de maker.

op helm

op binnenwerk
      

COMPAGNIE COLONIALE


geen markering op binnenwerk
     
     
   
   

Foto: Militaria Magazine

In 1916 verschijnt een khaki-bruine tot zandkleurige canvas overtrek voor de helm. Dit teneinde de vrij goed zichtbare vorm te camoufleren. Bovenaan de overtrek zijn er twee sleuven om de verluchting van de helm niet te verhinderen.  
    

De vier wachtposten hebben allen de canvas overtrek op de helm.

Adrian Model 1915 - jaren 20-30 en mei 40
De model 15 helm wordt verder gebruikt in de jaren 20-30, zelfs tot ver na de invoering van het model 1931. Hij duikt nog vrij frequent op in de meidagen van 1940.
Weliswaar wordt de kleur aangepast en wordt hij voorzien van een steviger kinriem.

Foto: Mei 1940, De achttiendaagse veldtoch in België, Peter Taghon

De Adrian in gebruik bij deze reservisten van een Linie-regiment.
   

Foto: Mei 1940, De achttiendaagse veldtoch in België, Peter Taghon

Ondanks het feit dat in dezelfde eenheid gestreefd wordt naar een gelijkaardige uitrusting duikt hier en daar wel eens een bewijs van de diversitiet op. Een foto van de overgave van enige lansiers. De twee modellen van helm, M15 links en M31 rechts komen in dezelfde eenheid voor. 
   

Een model 1915 helm met bleekbruin lederen binnenwerk. Het metaal is ter hoogte van de zijrivetten gemakeerd met een rechthoek waarbinnen ARMEE BELGE staat.

Adrian Model 1915 - specifieke markeringen

Een helm met een rood kruis in een wit schild op de linkerzijkant. Rechts is dit schild
met rood kruis niet aangebracht. De aanwezigheid van de frontale leeuw duidt op een militaire helm. Helmen met een ander schild dan de leeuw behoorden toe aan niet- militaire organisaties.                                                          alle informatie is uitermate welkom.

Een model 15 helm waarvan de kam vernieuwd werd. Sporen van de oude kam zijn nog zichtbaar alsook intern de oude bevestigingsgaten van de zijrivetten. De helm werd dus in de jaren 20 van een nieuwe kam voorzien en herspoten. De markering 20/30 is op beide zijden aangebracht.                alle informatie mbt deze markering 20/30 is uitermate welkom

Deze soldaat heeft zijn volledige reisweg doorheen Frankrijk in de rand van helm gekrast. Nogal wat reservisten van de CRI's en anderen die in de meidagen '40 naar het zuiden van Frankrijk doorgestuurd werden, krasten de namen van steden waar ze halt hielden in hun eetketeltje. Ook de helm van deze man ontsnapte niet aan dit doel. Dit geeft een uitermate goed beeld van hun reistocht.
  

reisroute op helmrand
Bruxelles
Gand
Ypres
Calais
Boulogne = Boulogne-sur-mer
Abbeville
St Valéry = Saint Valéry-sur-Somme
Eu
Dieppe
Rouen
Boursteroult = Bourgtheroulde-Infréville
Conches 
Nantes
Les Sables = Les Sables-d'Olonne
Nantes
Chateaubriant
Laval 
Mayenne
Alençon
Bernay
Rouen

Adrian Model 1915 - Rijkswacht

De helm is aan de binnenzijde gemarkeerd met 4383 GIE van de Rijkswacht. Tevens is de basiskleur grijsblauw zichtbaar. Ofwel was dit voorheen een Franse helm die gerecupereerd werd ofwel betreft het hier inderdaad een exemplaar van het speciale donkerblauw geverfde lot dat voor de Rijkswacht bestemd was.

De rijkswachtversie van de M15 helm, geverfd in matzwarte verf. Het binnenwerk is in bruin leder.

De ruimte tussen het binnenwerk en de helm is volledig opgevuld met bruin kraftpapier en deel van een krant: het APENBLAD van zondag 26  januari 1940.
Lekker warm in de winter maar de ventilerende functie gaat volledig verloren.